A Textbook of Classical Tibetan

The intention of this textbook is to present an overview of Tibetan grammar, the script, word structure, nominal phrase structure, clause and sentence structure, using only examples culled from the two texts the སེམས་ཅན་ཆེན་པོས་སྟག་མོ་ལ་ལུས་བྱིན་པའི་ལེའུ་ and the ཁྱིམ་བདག་དབྱིག་པ་ཅན་གྱི་ལེའུ.

The Grammar

The Tibetan Script

The Tibetan script, like many of the writing systems of India and South East Asia is a syllabic alphabet. That is each of the consonants has an inherent vowel sound /a/. Other vowels are indicated using additional vowel markers that appear either above or below the main letter. The table below shows the thirty basic consonants arranged in traditional from.

ཀ ka	ཁ kha	ག ga	ང nga
ཅ ca	ཆ cha	ཇ ja	ཉ nya
ཏ ta	ཐ tha	ད da	ན na
པ pa	ཕ pha	བ ba	མ ma
ཙ tsa	ཚ tsha	ཛ dza	ཝ wa
ཞ zha	ཟ za	འ 'a	ཡ ya
ར ra	ལ la	ཤ sha	ས sa
ཧ ha	ཨ a

Tibetan is written as a series of syllables, each separated by an inter-syllabic dot called a tseg. No spaces are left between words. Each syllable may contain up to seven letters. At its most basic a Tibetan syllable my contain a root letter, ming gzhi, corresponding to one of the thirty consonants in the table above, and, possibly:

• a vowel marker,
• a superscribed letter, mgo can,
• a subscribed letter, dogs can,
• a prefixed letter, snon 'jug, and
• one or two suffix letters.

Vowel Marks (dbyangs yig)

There are four combining vowel marks, which for purposes of illustration and discussion are usually shown combined with the basic letter ཨ "a".

viz.: ཨི "i",་    ཨུ "u", ་    ཨེ "e",་     and ཨོ "o".

Syllable Structure

A written syllable consists of one or more graphemes occupying up to seven positions as follows:

Personal pronouns

First person

ང་ (nga)
ངེད་ (nged)
ངོས་ (ngos)
ཁོ་བོ་ (kho bo) [masculine]
ཁོ་མོ་ (kho mo) [feminine]
བདག་ (bdag) self, I
ང་ is the most common and generic and may be employed by all people in written and spoken discourse, ངེད་ appears for the most part to be preferred in elegant speech, ངོས་ is very common in modern letter writing, བདག་ ,when speaking to an esteemed person occurs very often in written texts, but had in large disappeared from the vernacular, except in the province of Tsang as also the following, ཁོ་བོ་, ཁོ་མོ་ in easy conversation with persons of equal rank, or to those one considers of less social standing.

Second person

ཁྱོད་ (khyod) thou, you
ཁྱེད་ (khyed), thou, you
ཁྱོད་ is used in written text in addressing even esteemed persons, but in modern conversation only among equals or to those one considers of less social standing; ཁྱེད་ is elegant and respectful, especially in written texts.

Third person

ཁོ་ (kho)
ཁོང་ (khong) he, she, it
The plural is formed by adding ཅག་, རྣམས་ ཅག་རྣམས་ or ཆོ་, but very often, if circumstances show the meaning with sufficient certainty, the sign of the plural is altogether omitted. The declension is the same as that of the substantives.

The noun phrase

Noun + Adjective + Quantifier + Demonstrative Pronoun + Plural Marker + Case Marker

The nine cases an overview

The absolutive

The genitive

The agentive

The ergative use of the agentive

Marks the agent that which is performing an action

Example:

ངས་མ་བོར་རོ། ngas ma bor ro/ - I did not lose [it]. (The poor Brahmin)

The instrumental use of the agentive

The associative

The associative used to connect two noun phrases

Example:

བུ་མོ་ངན་པ་དང༌། མག་པས་གཙེ་བ་ཡང་མེད། 'He has no torment by evil daughters and sons in law'. (Poor Brahmin)

The associative required by the rection of some verbs

The allative

The allative of direction

Here the allative indicates the direction in which the verbal action is performed.

Example 1

ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནམ་མཁའ་ལ་བལྟས་ནས། Both parents looked to the sky (Hungry Tigress)

Example 2

དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་བརྩོན་འགྲུས་མཛོད་ཅིག་ཅེས་པ་དང་། Make an effort in the direction of virtue. (Hungry Tigress)

Example 3

ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་པརྩེ་བ་ཡིན་ན། If you feel compassion towards everyone (Hungry Tigress)

Example 4

ལྷ་མོས་དེ་སྐད་སྨྲས་པ་ཐོས་ནས་འཁམས་ཏེ་ས་ལ་འགྱིལ་ནས་། The queen having heard what they said fainted and fell to the ground. (Hungry Tigress)

Example 5

ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ལ་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། What do you think in your mind? (Hungry Tigress)

The allative of the beneficiary

The allative is used to mark the beneficiary of a verbal action.

Example 1

ཕ་མ་གཉིས་ལ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་དོ། He produces joy to both his parents.

Example 2

ལྷ་ཁྱོད་སུ་ཞིག་ལགས་པ་པདག་ལ་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། Who are you god? Speak to us. (Hungry Tigress)

Example 3

ནུ་བོས་ཕུ་བོ་གཉིས་ལ་སྨྲས་པ། The younger brother said to the older two (Hungry Tigress)

Example 4

སེམས་ཅན་ཆེན་པོས་སྟག་མོ་ལ་ལུས་གྱི་ཤ་བྟང་ངོ། Mahasattva gave the flesh of his body to the tigress (Hungry Tigress)

The locative

The ellative

The elative means from ‘on top of.’ It is usually used as a comparative.

Example

སྟན་ལས་ཧར་ལངས་བྱས། - [He] suddenly got up from his seat

The ablative

The ablative indicates the origin of something more specifically that it comes ‘from with in’

Example

ཆུ་དེའི་ ནང་ནས་ ཚུར་ ཤིང་མཁན་ཞིག་ སྟེའུ་ ཁ་ནས་ ཁྱེར་ཏེ་ འོང་ངོ༌། - A carpenter came from within the water, carrying an axe in his mouth.

བདག་ ནམ་ ཁུང་ནས་ ཕྱིར་ འབྱུང་བའི་ཚེ་ནི་ བདེ། - When I emerge outside from my hole I am happy.

The terminative

The Sentence

Word order

Some Simple Sentences

ཇོ་བོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཁྱིམ་བདག་འབྱོར་པ་མཁྱེན་ཏམ། ཤེས་སོ།

Sentence Adverbs

ni

kyang, yang, 'ang

The converbs

The converb la

The converb la used to coordinate two imperatives

ཁྱོད་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་ཉོན་ལ་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་ "Listen well, and take to heart!" (Poor Brahmin)

The converb las

The converb las to indicate surprizes

ཕུག་རོན་གསུམ་ཞིག་ཀུནཨྀཏུ་འཕུར་ཞིང་རྩེ་བ་ལས། ནང་གི་ཆུང་ངགཅིག་ཁྲས་ཁྱེར་བ་ The three doves flew and frolics everywhere, but a falcon carried off the youngest among them. (Hungry Tigress)

The converb las after a reduplicated verb

ཅུད་ཟད་ཅིག་ངལ་བསོ་བའི་བར་དུ་སྲས་གསུམ་པོ་ཚལ་གྱི་ནང་དུ་དོང་དོང་ལས། སྟག་མོ་ཞིག་བུ་བྱུང་ནས་ཞག་དུ་མ་ལོནཨྀཔ་བཀྲེས་ཤིང་སྐོམ་པས་ཉེན་ཏེ། ཕྱིར་ཡང་བུ་ཟ་ལ་ཐུག་པ་ཞིག་ནས . While [the others] rested for a while, the three sons went along into the woods; then, they saw a tigress who had just given birth, and because of having suffered from hunger and thirst for many days, was at the point of eating her own children. (Hungry Tigress)

The converb cing, zhing, shing

Example 1 ཕྱག་རོན་གསུམ་ཞིག་ཀུན་ཏུ་འཕུར་ཞིང་རྩེ་བ་ལས་ནང་གི་ཆུང་ངུ་གཅིག་ཁྲས་ཁྱེར་བ 'While the three doves were flying everywhere and playing, a falcon took the youngest from among them' (Hungry Tigress)

Example 2 སྟག་མོ་ཞིག་བུ་བྱུང་ནས་ཞག་ཏུ་མ་ལོན་པ་བཀྲེས་ཤིང་སྐོམ་པས་ཉེན་ཏོ 'A tigress, who had just given birth, was had been suffering because of hungering and thirsting for many days'. (Hungry Tigress)

Example 3 རྒྱང་མ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤིང་དྲུང་ན་དབང་པོ་ཀུན་ཞི་ཞིང་བདེ་བར་བཞུགས་པར་མཐོང་ངོ ‘From a distance he saw the Buddha pacifiying all the powers sitting happily beneath a tree.’ (Poor Brahmin)

Example 4 བྲམ་ཅེ་དེའི་ཆུང་མ་དེ་རབ་ཏུ་མི་སྡུག་ཅིང་མིག་གཉིས་ཀྱང་མི་མཐོང་སྟེ ‘That Brahmin’s wife was not very beautiful and could not see in both her eyes.’ (Poor Brahmin)

The Reader

The hungry tigress

སྔོན་འདས་པའི་་དུས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པའི་་སྔ་རོལ་ན། འཛམ་བུ་གླིང་འདི་ན་་རྒྱལ་པོ་「ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་」ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་°་ཡོད་དེ། རྒྱལ་ཕྲན་ལྔ་སྟོང་སྙེད་ལ་་དབང་བྱེད་དོ། རྒྱལ་པོ་དེ་ལ་་སྲས་གསུམ་°་མངའ་སྟེ། རབ་°་ནི་་「སྒྲ་ཆེན་པོ་」 ཞེས་བྱའོ། འབྲིང་པོ་°་ནི་་「ལྷ་ཆེན་པོ་」 ཞེས་བྱའོ། ཐ་ཆུང་ནི་「སེམས་ཅན་ཆེན་པོ་」 ཞེས་བྱ་སྟེ། སྲས་ཐ་ཆུང་དེ་°་ཆུང་ངུ་ནས་་བྱམས་པ་དང་་སྙིང་རྗེར་ལྡན་ཏེ། ཐམས་ཅད་ལ་་བུ་གཅིག་པ་དང་་འདྲའོ། དེའི་་ཚེ་°་རྒྱལ་པོ་དེ་°་བློན་པོ་དང་བཅས། བཙུན་མོ་དང་་སྲས་སུ་°་བཅས་ཏེ། ཕྱི་རོལ་ཏུ་་འཆག་ཅིང་°་དོང་བ་ལས། ཅུང་ཟད་ཅིག་°་ངལ་བསོ་བའི་་བར་དུ་་སྲས་གསུམ་པོ་°་ཚལ་གྱི་ནང་དུ་་དོང་དོང་བ་ལས། སྟག་མོ་ཞིག་བུ་བྱུང་ནས་ཞག་དུ་མ་ལོན་པ་བཀྲེས་ཤིང་སྐོམ་པས་ཉེན་ཏེ། ཕྱིར་ཡང་བུ་ཟ་ལ་ཐུག་པ་ཞིག་°་མཐོང་ནས། རྒྱལ་བུ་ཐ་ཆུང་གིས་་ཕུ་བོ་གཉིས་ལ་་སྨྲས་པ། 「སྟག་མོ་འདི་°་ནི་་ཤིན་ཏུ་་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་་གཟིར་ཏེ། ཉམ་ཆུང་ལ་་རིད་པས་་ཤི་ལ་ཐུག་པ་འདི་°་ལྟ་བུ་°་བུ་བྱུང་མ་ཐག་པ་ཡང་°་ཟ་རུ་འདོད་དོ་」 ཞེས་སྨྲས་པ་དང༌།

ཕུ་བོ་གཉིས་ཀྱིས་་「ཁྱོད་ཟེར་བ་°་བདེན་ནོ་」ཞེས་ཟེར་རོ། ནུ་བོས་°་ཕུ་བོ་གཉིས་ལ་་སྨྲས་པ། 「སྟག་མོ་འདིས་°་ཟས་སུ་ཅི་ཟ་」ཞེས་དྲིས་ན། ཕུ་བོ་གཉིས་ཀྱིས་་སྨྲས་པ། 「འདི་བསད་མ་ཐག་པའི་་ཤ་རློན་པ་དང༌། ཁྲག་དྲོན་མོས་°་དེའི་་ཡིད་ཚིམ་པར་་འགྱུར་རོ་」ཞེས་སྨྲས་སོ། ཡང་སྨྲས་པ་°་「གང་སུ་ཡང་°་རུང་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་་དངོས་པོས་°་འདིའི་་སྲོག་བསཡབས་ཏེ། མི་ཉམས་པར་་བྱེད་ནུས་པ་°་ཡོད་དམ།?」 ཕུ་བོ་གཉིས་ཀྱིས་་སྨྲས་པ། 「དེ་°་ནི་་ཤིན་ཏུ་་ཡང་བཀའ་བས་°་མེད་དོ། དེ་ནས་་རྒྱལ་བུ་ཐ་ཆུང་དེས་°་ཡིད་ལ་འདི་སྙམ་དུ་་བསམས་སོ། 「བདག་°་ཡུན་རིང་པོ་ནས་་འཁོར་བ་ན་་འཁོར་ཞིང༌། ལུས་དང་་སྲོག་གྲངས་མེད་པ་ཞིག་°་ཆུད་གསན་ཏེ། བར་འགའ་°་ནི་་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྱིར། བར་འགའ་ནི་ཞེ་སྡང་གི་་ཕྱིར། བར་འགའ་°་ནི་་གཏི་མུག་གི་་ཕྱིར་་ལུས་བཏང་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཕྱིར་་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་དང་་ལན་འགའ་ཡང་མ་ཕྲད་པའི་་ལུས་འདི་ཅི་རུང་?」 སྙམ་བསམས་ནས། གསུམ་ཀར་འགྲོགས་ཏེ་་སོང་བ་དང༌། རིང་པོར་་མ་ཕྱིན་པར་་ཕུ་བོ་གཉིས་ལ་་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། 「མཆེད་གཉིས་སྔར་གཤེགས་ཤིག་དང༌། བདག་°་དོན་ཞིག་°་གཉེར་ཏེ། སླད་བཞིན་བར་་མཆིའོ་」ཞེས་སྨྲས་སོ། ལམ་དེ་ཉིད་དུ་་ཞུགས་ཏེ་་སྟག་མོའི་་ཚང་གང་ན་་ཡོད་པར་་མྱུར་དུ་་སོང་ནས། སྟག་མོའི་་དྲུང་དུ་་ཉལ་བ་དང༌། སྟག་མོ་ཁ་ཐམས་པས་་ཟ་མ་ནུས་སོ། དེའི་་ཚེ་རྒྱལ་བུས་°་ཤིང་གི་་ཚལ་°་བ་རྣོན་པོས་°་ལུས་ལ་་ཁྲག་ཕྱུང་ངས། སྟག་མོ་ལ་་ལྡག་ཏུ་་བཅུག་པ་དང༌། ཁ་ཡང་ཕྱིས་ནས་་ལུས་ཀྱི་ཤ་°་མ་ལུས་པར་་ཟོས་སོ༎

Where could he be?

ཕུ་བོ་གཉིས་ཀྱིས་་བསྡད་ནས། རིང་ཞིག་ཏུ་་མ་འོངས་པས། ཕྱིར་རྗེས་བཞིན་དུ་་ཚོལ་དུ་དོང་བ་ལས། སྔར་སྨྲས་པའི་་ཚུལ་བརྟགས་ནས་「གདོན་མི་ཟ་བར་སྟག་མོ་ལྟོགས་པ་སྙོད་དུ་སོང་ངོ་」སྙམ་བསམས་ནས་་དེར་ཕྱིན་ཏེ་་བལྟས་པ་ན། ནུ་བོ་ཐ་ཆུང་སྟག་གིས་་ཟོས་ཏེ། ཤ་དང་་ཁྲག་གིས་་ཀུན་ཏུ་་བསྒོས་ནས། རྩོག་རྩོག་ལྟར་འདུག་པར་་མཐོང་ནས། ལུས་°་ས་ལ་་བརྡབས་ཏེ་་བརྒྱལ་ལོ། རིང་ཞིག་°་ལོན་པ་དང༌། དབུགས་ཕྱིར་ཕྱུང་ནས་་ཆོ་ངེས་བཏབ་སྟེ་་ས་ལ་་འགྲེ་ཞིང་°་འཁམས་པར་་གྱུར་ཏོ། དེའི་་ཚེ་ན་་བཙུན་མོ་ཡུམ་མནལ་བའི་་རྨི་ལམ་ན་་「ཕུག་རོན་གསུམ་ཞིག་ཀུན་ཏུ་་འཕུར་ཞིང་°་རྩེ་པ་ལས། ནང་གི་་ཆུང་ངུ་གཅིག་°་ཁྲས་ཁྱེར་བ་」སྙམ་°་རྨིས་མ་ཐག་ཏུ་་སད་ནས། སྐྲག་དངངས་ཏེ་་རྒལ་པོ་ལ་་བསྙད་དོ། 「བདག་གིས་་གཏམ་དུ་་ཐོས་ན། ཕུག་རོན་་ནི་བུ་ཕོའི་་བླ་སྟེ། ཕུག་རོན་ནང་གི་་ཆུང་ངུ་°་ཁྲས་°་ཁྱེར་བ་ལས། བདག་གི་་བུ་ནང་གི་་སྡུག་པ་ལ་་བཀྲ་མི་ཤིས་ངེས་ཀྱིས་」ཞེས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཀུན་ཏུ་་ཚོལ་བ་བཏང་བ་ལས། རིང་པོ་°་མ་ལོན་པར་་རྒྱལ་བུ་གཉིས་°་ནི་་འོངས་ཀྱི། 「བུ་ནང་གི་་སྡུག་པ་མ་ཉེས་སམ་°་ག་རེ་」ཞེས་°་དྲི་ན། ཕུ་བོ་གཉིས་°་སྐད་ཀྱིས་་བརྣངས་ཏེ། རིང་ཞིག་ཏུ་་དབུགས་ཀྱང་°་མ་ཕྱིན། སྨྲ་ཡང་°་མ་ནུས་ནས། དེའི་་འོག་ཏུ་་དབུགས་°་ཕྱིན་པ་དང༌། 「སྟག་གིས་་ཟོས་སོ་」ཞེས་°་སྨྲས་སོ།

Oh dear

ལྷ་མོས་དེ་སྐད་°་སྨྲས་པ་ཐོས་ནས་་འཁམས་ཏེ་་ས་ལ་་འགྱེལ་ནས་་རིང་ཞིག་ལོན་པ་དང༌། དབུགས་ཕྱིན་ཏེ་་བུ་གཉིས་དང་་ཕོ་བྲང་གི་་སླས་སུ་བཅས་ཏེ་་མྱུར་བར་རྒྱལ་བུ་གང་དུ་་ཚེ་འཕོས་པའི་་གནས་སུ་°་སོང་ངོ༌། དེའི་་ཚེ་°་སྟག་མོས་°་རྒྱལ་བུའི་་ཤ་°་ནི་་ཟད་པར་ཟོས་ཟིན་གྱི། རུས་པ་དང་་ཁྲག་འབའ་ཞིག་གིས་་ས་རྩོག་རྩོག་ལྟར་འདུག་པ་°་མཐོང་ནས་་བཙུན་མོས་°་ནི་་མགོ་ནས་་བཟུང༌། རྒྱལ་པོས་°་ནི་་ལག་པ་ནས་་བཟུང་སྟེ། ཆོ་ངེས་བཏབ་ནས་་ངུས་པ་དང༌། དེར་ཡང་°་འཁམས་ནས་་རིང་ཞིག་ལོན་པ་དང་་ཕྱིར་སངས་སོ། རྒྱལ་བུ་°་སེམས་ཅན་ཆེན་པོ་དེ་°་དེར་ཚེ་འཕོས་ནས། དགའ་ལྡན་ལྷའི་་གནས་སུ་°་སྐྱེས་སོ། 「དེ་ཅིའི་་ཕྱིར་བདག་ཅི་སྤྱད་པས་་འདིར་སྐྱེས་」སྙམ་བསམས་ཏེ། ལྷའི་་མིག་གིས་རྒྱུད་ལྔ་ཀུན་ཏུ་བལྟས་ན། བདག་ཚེ་འཕོས་པའི་་རུས་བུ་ཚལ་ན་་འདུག་པ་ལ་་ཕ་མས་°་བསྐོར་ཏེ། ཤིན་ཏུ་་ཡིད་ལ་་གཅགས་པས། མྱ་ངན་གྱི་°་ཟུག་རྔུས་སྡུག་བསྔལ་ཞིང་°་ཆོ་ངེས་འདེབས་པ་°་མཐོང་ནས། ལྷས་བསམས་པ། 「བདག་གི་་ཕ་མ་འདི་ལྟར་་མི་དགའ་བའི་་རྐྱེན་གྱིས་་གལ་ཏེ་ན་་ལུས་དང་སྲོག་གི་་བར་ཆད་དུ་་འགྱུར་གྱིས། དེ་ལ་་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ཅིང་°་གཏམ་བྱར་་འགྲོའོ་」སྙམ་བསམས་ནས།

A visitor from above

ནམ་མཁའ་ལས་°་བབས་ཏེ་་སྟེང་གི་་ནམ་མཁའ་ལས་°་ཚིག་སྙན་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་་ཕ་མ་གཉིས་ལ་་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་དོ༎ ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནམ་མཁའ་ལ་བལྟས་ནས། 「ལྷ་ཁྱོད་སུ་ཞིག་ལགས་པ་བདག་ལ་་སྨྲོས་ཤིག་」ཅེས་སྨྲས་པ་དང༌། ལྷས་སྨྲས་པ་「བདག་°་ནི་་རྒྱལ་བུ་སེམས་ཅན་ཆེན་པོ་」ཞེས་°་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། 「བདག་གིས་་ལུས་ཀྱིས་་སྟག་མོ་ལྟོགས་པ་°་བསྙོད་པས་་དགའ་ལྡན་གྱི་°་ལྷའི་་གནས་སུ་°་སྐྱེས་སོ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་འདི་ལྟར་མཁྱེན་པར་མཛོད་ཅིག་ཇི་ཙམ་དུ་སྲིད་པ་དང་བཅས་པའི་་ཆོས་ནི་མཐར་འཇིག་པར་འོང་ངོ༌། སྐྱེ་བ་ཡོད་ན་་ངེས་པར་འཇིག་གོ། སྡིག་པ་བྱས་ན་་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ལྷུང་གི། དགེ་བ་བྱས་ན་་མཐོ་རིས་སུ་°་སྐྱེས་ཏེ། སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་°་ནི་་ཀུན་ལ་་སྲིད་ན། ཅིའི་་སླད་དུ་བདག་འབའ་ཞིག་གི་་ཕྱིར་མྱ་ངན་གྱི་རྒྱ་མཚོར་ལྷུང་བ་མི་ཚོར། དགེ་བའི་་ཕྱོགས་ལ་་བརྩོན་འགྲུས་མཛོད་ཅིག་!」ཅེས་པ་དང༌། དེའི་་ཕ་མས་སྨྲས་པ། 「ཁྱོད་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་སྟག་མོ་བསྙོད་དེ། ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་ཡིན་ན། བདག་ཅག་བཏང་སྟེ། ཚེའི་་དུས་བྱས་པས། དེང་°་ནི་་ཁྱོད་དྲན་པའི་་ཕྱིར་ཤ་ཡང་°་དུམ་བུ་དུམ་བུར་་བཅད་པ་ཙམ་དུ་་སྡུགབསྔལ་གྱིས་་གདུངས་ན། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་སྤྱོད་པ་°་ཁྱོད་འདི་ལྟར་བྱ་བར་རིགས་སམ།?」 དེ་ནས་ཡང་ལྷ་དེས་ཚིག་སྙན་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚཨོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཞམས་ཏེ། སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པས་་དེའི་་ཕ་མ་ཡང་སྤྲོ་བ་ཅུད་ཟད་སྐྱེས་ནས། རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་གྱི་°་སྒྲོམ་བྱས་ཏེ། རུས་བུ་དེའི་་ནང་དུ་་བཅུག་ནས་་སྦས་པའི་་སྟེང་དུ་་མཆོད་རྟེན་་བྱས་སོ། ལྷ་ཡང་ཕྱིར་གནས་སུ་སོང་ངོ༌། རྒྱལ་པོ་དང་འཁོར་མང་པོ་རྣམས་ཀྱང་ཕྱིར་ཕོ་བྲང་དུ་སོང་ངོ༌།

Afterword

བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་་བཀའ་སྩལ་པ། 「ཁྱོད་ཀྱི་་ཡིད་ལ་་ཅི་སྙམ་དུ་་སེམས། དེའི་་ཚེ་དེའི་་དུས་ན་རྒྱལ་པོ་ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་སུ་ཡིན་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ནི་ད་ལྟར་ངའི་་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟས་གཏང་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་་ཚེ་དེའི་་དུས་ན་རྒྱལ་པོ་དེའི་་བཙུན་མོ་དེ་ནི་ད་ལྟར་ངའི་་ཡུམ་སྒྱུ་མ་ལྷ་མཛེས་ཡིན་ནོ། དེའི་་དུས་ན་སྲས་རབ་སྒྲ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་བྱམས་པ་ཡིན་ནོ། སྲས་འབྲིང་པོ་ལྷ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་བ་སུ་མི་ཏྲ་ཡིན་ནོ། དེའི་་ཚེ་དེའི་་དུས་ན་་རྒྱལ་བུ་ཐ་ཆུང་སེམས་ཅན་ཆེན་པོ་°་ནི་་གཞན་དུ་མ་སེམས་ཤིག་ད་ལྟར་ང་ཡིན་ནོ། དེའི་་ཚེ་དེའི་་དུས་ན་སྟག་ཕྲུག་ནི་མི་འདི་ཉིས་ཨིན་ཏེ། ངས་་སྔོན་ཡང་ཡུན་རིང་པོ་ནས་་བགེགས་ལས་ཐར་བར་བྱས་ནས་་སྲོག་བསྐྱབས་ནས་་བདེ་བར་བྱས་སོ། ད་°་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་ནས་་ཀྱང་བགེགས་ལས་ཐར་བར་མཛད་ནས། འཁོར་བའི་་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་ལས་°་ཡོངས་སུ་གྲོལ་ལོ།」 དེའི་་ཚེ་ན་་ཀུན་དགའ་བོ་དང་་འཁོར་མང་པོ་ཐམས་ཅད་°་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་་གསུངས་པ་ལ་ཡི་རང་སྟེ་་མངོན་པར་བསྟོད་དོ། །སེམས་ཅན་ཆེན་པོས་°་སྟག་མོ་ལ་་ལུས་བྱིན་པའི་་ལེའུ་སྟེ་གཉིས་པའོ༎

The poor Brahmin

Prologue

འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཉན་ཡོད་ན་རྒྱལ་བུ་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི་ཚལ་མགོན་མེད་ཟས་བྱིན་གྱི་་ཀུན་དགའ་ར་བ་ན་བཞུགས་སོ། དེའི་་ཚེ་ཡུལ་དེ་ན་བྲམ་ཟེ་ཕྱིན་ཏེ་ལོ་ཤུ་ཤ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་དེ། བྲམ་ཟེ་དེའི་་ཆུང་མ་དེ་རབ་ཏུ་་མི་སྡུག་ཅིང་མིག་གཉིས་ཀྱང་མི་མཐོང་སྟེ། མི་མཐོང་བ་དེ་ལ་་བུ་ཕོ་ནི་མེད་ཀྱི། བུ་མོ་བདུན་ཡོད་དེ། རབ་ཏུ་་དབུལ་ཕོངས་སོ། བྲམ་ཟེ་དེའི་་བུ་མོ་དེ་དག་°་ཀྱང་སོ་སོར་བག་མར་བཏང་སྟེ། ཕྱིས་མག་པ་དག་འདུས་ནས། བྲམ་ཟེ་དེའི་་ཆུང་མ་ཡང་ཁྲོ་ཞིང་གཏུམ་མོ་ཞིག་སྟེ། བུ་མོ་དང༌། མག་པ་དག་འོང་བ་ལ་་ཁྲོ་ནས་བུ་མོ་དག་ཀྱང་ཕྱིར་མ་ལ་་གཤེའོ། དེའི་་ཚེ་ན་ཞིང་དག་ཀྱང་བརྔ་རན་ནས། ཁྱིམ་མཚེས་ལ་་བ་ལང་ཞིག་བརྙས་ཏེ། ཞིང་ཐོག་ཏུ་་སོང་སོང་བ་ལས། ལེགས་པར་མ་བསྲུངས་པས་སྟོར་ཏོ། དེའི་་ཚེ་ན་ཕྱིན་ཏེ་ལོ་ཤུ་ཤས་འདི་སྙམ་དུ་་བསམས་སོ། 「བདག་གིས་སྔོན་ཉེས་པ་ཅི་ཞིག་བྱས་ན། ཁྱིམ་དུ་་འོངས་ན་ནི། ཆུང་མ་རྟག་ཏུ་་སྤྱོ་ཞིང་བུ་མོ་བདུན་དང༌། མག་པ་རྣམས་ཀྱིས་་འདུག་ཏུ་་མི་སྟེར། ད་ཁྱིམ་མཚེས་ཀྱི་བ་ལང་བརྙས་ན་ནི། སྟོར་བར་གྱུར་ཏེ། བདག་གིས་བཙལ་ཀྱང་མ་རྙེད་ན། ཇི་ལྟར་བྱ་?」སྙམ་མྱ་ངན་གྱིས་ཡི་མུག་སྟེ་འདུག་པ་ལས། རྒྱ་མ་ནས་་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་°་ཤིང་དྲུང་ན་་དབང་པོ་ཀུན་ཞི་ཞིང་་བདེ་བར་བཞུགས་པར་་མཐོང་ངོ༌།

བྲམ་ཟེ་དེས་འཀཁར་བ་ལ་་སྐོམ་ཚུགས་སུ་བཅས་ཏེ། རྒྱང་ཚད་ཀྱི་བར་དུ་་བརྟགས་ནས་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་་བསམས་སོ། 「དེ་སློང་གཽ་ཏ་མ་ནི་རབ་ཏུ་་བདེ་སྐྱིད་དོ། དེ་ལ་་ཆུང་མས་སྤྱོ་བ་ཡང་མེད། བུ་མོ་ངན་པ་དང༌། མག་པས་གཙེ་བ་ཡང་མེད། ཞིང་བརྔ་རན་ཏེ་གླང་བརྙ་ཡང་མི་དགོས་ཏེ་མྱ་ངན་མེད་དོ་」སྙམ་བསམས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་་དེའི་་བསམ་པ་ཐུགས་ཀྱིས་་མཁྱེན་ནས། དེ་ལ་་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། 「ཁྱོད་ཀྱི་བསམ་པ་བཞིན་ཏེ། ང་ལ་་ཡང་དག་པར་ཉེས་བའི་་སྐྱོན་གང་ཡང་མེད། ཆུང་མ་ངན་པ་ཡང་མེད་ན། གཤེ་ཞིང་སྤྱོ་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས། བུ་མོ་བདུན་གྱི་་འཚེ་བ་ཡང་མེད། མག་པ་ཁྱིམ་དུ་་འདུ་བ་ཡང་མེད། ཞིང་བརྔ་རན་པ་དང༌། གླང་སྟོར་བ༅ཨི་མྱ་ངན་བྱེད་པ་ཡང་མེད་དོ། ཁྱོད་རབ་ཏུ་་འབྱུང་བར་དགའམ་」ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང༌། བྲམ་ཟེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།「བདག་ད་སྟར་ཁྱིམ་ལ་་དུར་ཙམ་དུ་་འཛིན་ཏེ། ཆུང་མ་དང༌། བུ་མོ་ལ་་དགྲ་ཙམ་དུ་་སེམས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་་རབ་ཏུ་་འབྱུང་བར་གནང་ན་བདག་རབ་ཏུ་་འབྱུང་ངོ་」ཞེས་གསོལ་པ་དང༌། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་་「ལེགས་པར་འོངས་སོ།」ཞེས་བཀའ་སྩལ་པས། སྐྲ་དང་་ཁ་སྤུ་རང་བྱི་སྟེ་དགེ་སློང་དུ་་གྱུར་ཏོ།

དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་་ཅི་རིགས་པར་ཆོས་བསྟན་ནས། དེ་སྙེད་དུ་་དྲི་མ་ཀུན་ཟད་དེ་དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་ཏོ། དེ་ནས་ཀུན་དགའ་བོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་པ་གསོལ་པ། 「ལེགས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་ཅན་གྱི་་དོན་མཛོད་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ། བྲམ་ཟེ་འདིས་སྔོན་ལེགས་པ་ཅི་ཞིག་བགྱིས་ན། ཉེས་པའི་་སྐྱོན་ཀུན་དང་་བྲལ་ཏེ། རས་དཀར་པོ་གཙང་མ་ལ་་ཚོན་ཞེན་སླ་བ་ལྟར་དགེ་བ་ལ་་ཕན་པའི་་དོན་ཐོབ་པར་གྱུར། 」 བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་་བཀ་སྩལ་པ། 「 བྲམ་ཟེ་འདི་ད་ལྟར་འབའ་ཞིག་ངས་ཕན་བཏགས་ཏེ་བདེ་བར་བྱས་པར་མ་ཟད་ཀྱི། སྔོན་འདས་པའི་་དུས་ན་ཡང་ཉེས་པ་ཀུན་ལས་ཐར་ཞིང་བདེ་བར་བྱས་སོ། 」 ཀུན་དགའ་བོས་གསོལ་པ། འདས་པའི་་དུས་ན་བྲམ་ཟེ་འདི་ཇི་ལྟར་བདེ་བར་མཛད་པ་རྒྱས་པར་བསྟན་དུ་་གསོལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་་བཀའ་སྩལ་པ། 「ཁྱོད་ཤིན་ཏུ་་ལེགས་པར་ཉོན་ལ་་ཡིད་ལ་་ཟུངས་ཤིག་དང༌། ཁྱོད་ལ་་བསྟན་པར་བྱའོ། 」 ཀུན་དགའ་བོས་་གསོལ་པ། 「དེ་བཞིན་དུ་་ཐོས་པར་་འཚལ་ལོ་」ཞེས་གསོལ་པ་དང༌། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་་འདི་སྐད་ཅེས་་བཀའ་སྩལ་ཏོ༎

The story

སྔོན་འདས་པའི་་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་ཚད་མེད་པའི་་ཕ་རོལ་ན་་རྒྱལ་པོ་「མཛེས་པ་་」ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་°་བྱུང་སྟེ། ཆོས་བཞིན་དུ་་སྲིད་འཚོའོ། དེའི་་ཚེ་ཡུལ་དེ་ན་་བྲམ་ཟེ་°་「དབྱིག་པ་ཅེན་°་」ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་°་འདུག་སྟེ། རབ་ཏུ་་དབུལ་ཕོངས་པ། བཟའ་བ་དང་་བགོ་པ་མེད་པ་ཞིག་གོ་°་དེས་ཁྱིམ་བདག་ཅིག་ལ་་གླང་ཞིག་°་བརྙས་ཏེ། ཉིན་པར་སྤྱོད་ནས་་གླང་དེ་°་ཁྲིད་དེ་°་ཁྱིམ་བདག་དེའི་་ཁྱིམ་དུ་་སོང་བ་དང༌། དེ་ན་་ཁྱིམ་བདག་°་ནི་་ཟན་°་ཟ་སྟེ། དབྱིག་པ་ཅན་གྱིས་་གླང་དེ་°་ཁྱིམ་གྱི་་ནང་དུ་་བཏང་བ་དང༌། གླང་°་སྒོ་གཞན་ཞིག་ཏུ་་སོང་ནས་་སྟོར་ཏོ། ཁྱིམ་བདག་དེ་°་ཟན་°་ཟོས་ནས་་ལངས་པ་དང༌། དེ་ན་་གླང་°་མ་མཐོང་ནས་་དེས་་དབྱིག་པ་ཅན་པ་ལ་་「གླང་ག་རེ་?」 ཞེས་བྱས་པ་དང༌། དེས་་སྨྲས་པ། 「ཁྱོད་ཀྱི་°་ཁྱིམ་གྱི་་ནང་དུ་་བཏང་ངོ༌།」 「ཁྱོད་ཀྱིས་་ངའི་་གླང་°་བོར་གྱིས། གླང་°་སླར་་བྱིན་ཅིག་!」 ཅེས་སྨྲས་པ་དང༌། དེས་སྨྲས་པ། 「ངས་མ་བོར་རོ།」 「དེ་ནས་དེ་གཉིས་འགྲོགས་ཏེ་རྒྱལ་པོའི་་ཐད་དུ་་འདོང་དང༌། དེས་་འུ་བུ་ཅག་གི་°་རིགས་པ་དང་་མི་རིགས་པ་°་རྟོག་པར་འགྱུར་རོ་」 ཞེས་སྨྲས་ནས་་དེ་གཉིས་་དོང་བ་དང༌།

Problems on the way

མི་གཞན་ཞིག་གི་°་རྟ་རྒོད་མ་ཞིག་°་བྲོས་ནས། དེས་་དབྱིག་པ་ཅན་ལ་་སྨྲས་པ། 「རྟ་རོགདམ་མ་བཏང་」ཞེས་སྨྲས་ནས། དེས་རྡོ་ཞིག་°་བླངས་ཏེ་°་འཕངས་པ་དང༌། རྟའི་་རྐང་པ་ལ་་ཕོག་ནས་་རྐང་པ་°་ཆག་གོ་°་དེས་་སྨྲས་པ། 「ཁྱོད་ཀྱིས་་ངའི་་རྟ་°་བསད་ཀྱིས་། ངའི་་རྟ་°་བྱིན་ཅིག་!」 「ཅིའི་་ཕྱིར་་རྟ་°་སྦྱིན།?」 དེས་སྨྲས་པ། 「ཚུར་ཤོག་! རྒྱལ་པོའི་་དྲུང་དུ་་འདོང་དང༌། དེས་་འུ་བུ་ཅག་གི་°་ཞལ་ཆེ་°་གཅོད་དུ་་འོང་ངོ་」 ཞེས་སྨྲས་ནས་་དེ་དག་°་དེར་སོང་བ་དང༌། དབྱིག་པ་ཅན་དེ་°་འབྲོས་པར་བརྩམས་ཏེ། དེས་་རྩིག་པ་ཞིག་གི་°་སྟེང་དུ་་མཆོངས་པ་དང༌། དེའི་་དྲུང་ན་་ཐ་ག་པ་ཞིག་°་ཐགས་་འཐག་ཅིང་འདུག་པ་དེའི་་སྟེང་དུ་་ལྷུང་ནས་་ཐ་ག་པ་དེ་°་ཚེ་°་འཕོས་པ་དང༌། ཐ་ག་པའི་་ཆུང་མས་་དབྱིག་པ་ཅན་དེ་°་བཟུང་ནས་་「ཁྱོད་ཀྱིས་་ངའི་་ཁྱོ་°་བསད་ཀྱིས་། ངའི་་ཁྱོ་°་བྱིན་ཅིག་!」 ཅེས་སྨྲས་པ་དང༌། 「ངས་ཁྱོད་ཀྱི་ཁྱོ་ཅི་ལྟར་སྦྱིན་?」ཞེས་སྨྲས་ནས། 「ཚུར་ཤོག་! རྒྱལ་པོའི་་དྲུང་དུ་་འདོང་དང༌། དེས་་འུ་བུ་ཅག་གི་°་ཞལ་ཆེ་°་གཅོད་དོ་」ཞེས་་དེ་དག་°་དོང་བ་ལས། ལམ་གྱི་་བར་་དེ་ན་་ཆུ་བོ་གཏིང་ཟབ་པ་ཞིག་°་ཡོད་དེ། ཆུ་དེའི་་ནང་ནས་་ཚུར་་ཤིང་མཁན་ཞིག་°་སྟེའུ་°་ཁ་ནས་་ཁྱེར་ཏེ་°་འོང་ངོ༌། དེ་ལ་་དབྱིག་པ་ཅན་གྱིས་་「ཆུའི་་གཏིང་ཅི་ཙམ་?」ཞེས་དྲིས་པ་དང༌། 「ཆུ་གཏིང་ཟབ་པོ་」ཞེས་སྨྲས་པ་དང༌། སྟེའུ་°་ཆུར་་ལྷུང་སྟེ། སྟེའུ་དེ་°་མ་རྙེད་པ་དང༌། དེས་་དབྱིག་པ་ཅན་°་བཟུང་ནས། 「ཁྱོད་ཀྱིས་་ངའི་་སྟེའུ་ཆུར་བསྐུར་རོ།」 དེས་སྨྲས་པ་「ངས་མ་བསྐུར་རོ།」 「ཚུར་ཤོག་!རྒྱལ་པོའི་་དྲུང་དུ་་འདོང་དང༌། དེས་འུ་བུ་ཅག་གི་ཞལ་ཆེ་གཅོད་དོ་」ཞེས་་སྨྲས་ནས་་དོང་ངོ༌། དེ་ལུས་ངལ་ནས་་ཆང་ཚོང་གི་°་ཁྱིམ་དུ་་སོང་སྟེ་°་ཆང་°་བསླངས་ནས། ཆང་ཚོང་མ་དེ་ལ་་བུ་ཕོ་ཞིག་°་བཙས་ཏེ། བུ་°་གོས་ཀྱིས་་གཡོགས་ཏེ་°་བསྙལ་པ་ལས། དབྱིག་པ་ཅན་°་དེའི་་སྟེང་དུ་་འདུག་པ་དང༌། ཁྱེའུ་དེ་°་སྲོག་དང་་བྲལ་བར་་གྱུར་ཏོ། དེས་ཀྱང་°་དབྱིག་པ་ཅན་དེ་°་བཟུང་སྟེ། 「ཁྱོད་ཀྱིས་་ངའི་་བུ་བསད་ཀྱིས་། ངའི་་བུ་°་བྱིན་ཅིག་!」དེས་་སྨྲས་པ། 「ངས་°་ནི་་མ་བསད་ན། ཁྱོད་ཀྱི་°་བུ་°་ངས་་ཇི་ལྟར་སྦྱིན།?」 དེས་「ཚུར་ཤོག་! རྒྱལ་པོའི་་དྲུང་དུ་་འདོང་དང༌། དེས་་འུ་བུ་ཅག་གི་°་ཞལ་ཆེ་°་གཅོད་དོ་」ཞེས་་སྨྲས་ནས་་དེ་དག་དོང་བ་ལས།

Questions for the king

གནས་གཞན་ཞིག་ན་་ཤིང་ཤ་ཀོ་ཏ་ཀ་ལ་་བྱ་རོག་ཅིག་°་འདུག་པ་དེས་་དབྱིག་པ་ཅན་དེ་°་མཐོང་ནས་་「གར་་འགྲོ?」་ཞེས་་སྨྲས་པ་དང༌། 「ང་°་ནི་་མི་འགྲོ་ན། །དི་དག་གིས་་ང་°་ཁྲིད་དོ།」 「གང་དུ་་ཁྲིད།?」 「རྒྱལ་པོའི་་དྲུང་དུའོ།」 「འོ་ན་་ཁོ་བོའི་་ཕྲིན་ཞིག་ཀྱང་°་རྒྱལ་པོ་ལ་་བྱོས་ཤིག་! 「གནས་འདི་」ཞེས་བགྱི་བ་ན། 「ཤིང་ཤ་ཀོ་ལ་་ཀ་དེ་ལ་་བྱ་རོག་ཅིག་འདུག་པ། 「བདག་ཤིང་གཞན་གྱི་་ཁ་ན་་འདུག་པའི་་ཚེ་°་སྐད་°་མི་སྙན་ལ། ཤིང་འདིའི་་ཁར་་འོངས་ན་་སྐད་°་ངོ་མཚར་དུ་་སྙན་ན། དེའི་་ཅིའི་་ཕྱིར་?」ཞེས་དེ་སྐད་°་མཆིའོ་」 ཞེས་སྨྲོས་ཤིག་!」 དེ་ནས་ཡང་གནས་གཞན་ཞིག་ན་སྦྲུལ་ཞིག་གིས་མཐོང་ནས། སྔ་མ་བཞིན་དུ་་「བདག་གི་ཕྲིན་ཡང་ཞུས་ཤིག་! བདག་ནམ་ཁུང་ནས་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་་ཚེ་ནི་བདེ། སླར་འཇུག་པའི་་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་ན། ཅིའི་་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གྱུར་?」 ཅེས་ཞུས་ཤིག་!」 དེ་དག་དོང་བ་ལས་གནས་གཞན་ཞིག་ན་ན་ཆུང་གཞོན་ནུ་ཞིག་གིས་མཐོང་ནས། སྔ་མ་བཞིན་དུ་་ཁོ་མོའི་་ཕྲིན་ཡང་ཞུས་ཤིག་! ནམ་ཁོ་མོའི་་ཕ་མའི་་ཁྱིམ་ན་་འདུག་པའི་་ཚེ་ན་་གྱོས་པོའི་་ཁྱིམ་°་འདོད། གྱོས་པོའི་་ཁྱིམ་ན་་འདུག་པའི་་ཚེ་°་ཕ་མའི་་ཁྱིམ་འདོད་ན། དེ་ཅིའི་་པྱིར་ཡིན་པ་ཞུས་ཤིག!」 ་ཅེས་སྨྲས་ན། དེ་དག་དོང་བ་ལས།

Judgements of the king

རྒྱལ་པོའི་་དྲུང་དུ་་ཕྱིན་པ་དང༌། དེ་དག་རྒྱལ་པོཨི་རྐང་པ་ལ་་མགོ་བོས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་°་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་་འཁོད་དོ། དེ་ནས་་རྒྱལ་པོས་་དེ་དག་ལ་་「ཁྱོད་ཅི་ལ་་འོངས་」ཞེས་་དྲིས་པ་དང༌། དེ་དག་གིས་་དབྱིག་པ་ཅན་དང་་ཁྱིམ་བདག་རྩོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་°་སྨྲས་སོ། རྒྱལ་པོས་དབྱིག་པ་ཅན་ལ་་སྨྲས་པ། 「ཁྱོད་ཀྱིས་་གླང་བརྙས་སམ།?」 「བརྙས་སོ།」 「འོ་ན་ཕྱིར་བྱིན་ནམ།?」 「ཁྱིམ་བདག་གིས་་མཐོང་བར་་བྱིན་ཏེ། ཁས་°་ནི་་མ་བཏང་ངོ༌།」 རྒྱལ་པོས་སྨྲས་པ། 「དབྱིག་པ་ཅན་འདིས་་གླང་°་ཕྱིར་བྱིན་ཏེ་°་མ་སྨྲས་པས་ན། ལྕེ་ཆོད་ཅིག་! ཁྱིམ་བདག་ཀྱང་°་གླང་འོངས་པར་་མཐོང་ལ་་མ་བཏགས་པས་ན། མིག་ཕྱུངས་ཤིག་!」ཅེས་་བཅད་དོ། ཁྱིམ་བདག་གིས་སྨྲས་པ། དབྱིག་པ་ཅན་གྱིས་་གཅིག་ཏུ་་ན་་བདག་གི་°་གླང་°་ཕྲོགས། གཉིས་སུ་ན་་བདག་གི་°་མིག་ཕྱུང་བ་བས། དབྱིག་པ་ཅན་°་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཀྱང་°་བླའོ།」 མི་གཅིག་གིས་སྨྲས་པ། དབྱིག་པ་ཅན་གྱིས་་བདག་གི་°་རྟ་རྒོད་མ་°་བཀུམ་མོ་」 ཞེས་སྨྲས་པ་དང༌། རྒྱལ་པོས་དབྱིག་པ་ཅན་ལ་་ཁྱོད་ཀྱིས་་རྟ་ཇི་ལྟར་བསད་」ཅེས་དྲིས་ན། 「བདག་ལམ་དུ་་ཞུགས་ཏེ། མཆི་མཆི་བ་ལས། མི་འདིས་「རྟ་མ་བཏང་ཞིག་!」ཅེས་མཆིས་ནས། བདག་གིས་རྡོ་ཞིག་བླངས་ཏེ་འཕངས་པས་རྟ་གུམ་མོ།」 རྒྱལ་པོས་སྨྲས་པ། 「རྟ་བདག་གིས་་「རྟ་མ་བཏང་ཞིག་!」ཅེས་སྨྲས་པས། རྟ་བདག་ནི་ལྕེ་ཆོག་ཅིག! དབྱིག་པ་ཅན་ནི ་རྡོ་འཕངས་པས་་ལག་པ་ཆོད་ཅིག!」 མི་དེས་སྨྲས་པ། 「གཅིག་ཏུ་་ན་་བདག་གི་°་རྟ་བསད། གཉིས་སུ་ན་་བདག་གི་°་ལྕེ་°་བཅད་པ་བས་་དབྱིག་པ་ཅན་°་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཀྱང་°་བླའོ།」 ཤིང་མཁན་གྱིས་སྨྲས་པ། 「དབྱིག་པ་ཅན་གྱིས་་བདག་ལ་་「ཆུའི་་གཏིང་ཅི་ཙམ་དུ་་ཟབ་?」ཅེས་་དྲིས་པས། ཁ་ནས་་སྟེའུ་ཐོགས་པ་°་ཆུར་་ལྷུང་ངོ་」ཞེས་་གསོལ་པ་དང༌། རྒྱལ་པོས་སྨྲས་པ། 「རྫས་ཅི་འཁྱེར་ཡང་ཕྲག་པ་ལ་་བཀུར་བར་རིགས་ཀྱི་ཁ་ནས་ཁྱེར་བས་ཤིང་མཁན་གྱི་་མདུན་སོ་གཉིས་ཆོག་ཅིག་! དབྱིག་པ་ཅན་°་ནི་་「ཆུ་གཏིང་°་ཟབ་བམ་」 ཞེས་དྲིས་པས་་ལྕེ་ཆོད་ཅིག! ཤིང་མཁན་གྱིས་སྨྲས་པ། 「གཅིག་ཏུ་་ན་བདག་གི་སྟེའུ་སྟོར། གཉིས་སུ་ན་་བདག་གི་°་སོ་°་བཅག་པ་བས་་དབྱིག་པ་ཅན་°་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཀྱང་°་བླའོ།」

ཆང་ཚོང་མས་་སྨྲས་པ། 「དབྱིད་པ་ཅན་གྱིས་་བདག་གི་°་བུ་བས་་བསད་དོ། དབྱིག་པ་ཅན་གྱིས་་སྨྲས་པ། བདག་ང་ལ་་བས་ཅང་སློང་དུ་་མཆིས་པས་་སྟན་ལ་་མ་བལྟས་པར་་སྟན་ལ་་འདུག་པས། འོག་ན་་བུ་མཆིས་པར་་མ་ཚོར་ཏེ་°་བུ་°་གུམ་མོ། 」 རྒྱལ་པོས་་སྨྲས་པ། ཆང་ཚོང་མ་°་ཁྱོད་བུ་°་གོར་་བརྙལ་ལ་་གོས་ཀྱིས་་མེ་མངོན་པར་་གཡོགས་པས་་ཉེས་སོ། དབྱིག་པ་ཅན་°་ཁྱོད་°་སྟན་ལ་་མི་རྟོག་པར་་འདུག་པ་ཡང་°་ཉེས་ཀྱིས་། དབྱིག་པ་ཅན་°་ཁྱོད་°་ཁྱོར་་བྱོས་ལ་་བུ་ཡོད་པར་བྱོས་ཤིག!」ཅེས་་སྨྲས་སོ། ཆང་ཚོང་མས་་སྨྲས་པ། 「གཅིག་ཏུ་་ན་་བདག་གི་°་བུ་°་བསད། གཉིས་སུ་ན་་བདག་གི་°་ཁྱོར་བྱས་པ་བས་་དབྱིག་པ་ཅན་°་རྒྱལ་པར་་གྱུར་ཀྱང་°་བླའོ། 」 ཐ་ག་པའི་་ཆུང་མས་་སྨྲས་པ། 「དབྱིག་པ་ཅན་གྱིས་་བདག་གི་ཁྱོ་°་བཀུམ་མོ། 」 དབྱིག་པ་ཅན་གྱིས་་སྨྲས་པ། 「བདག་ལ་་དཧྲ་མངབས་་འཟིགས་ཏེ་°་རྩིག་པ་ལས་་བརྒྱལ་ནས་་བརྒལ་ནས་་བྲོས་པ་ལས། ཕག་ལ་་མི་ཡོད་པ་མ་མཐོང་སྟེ་གུམ་མོ། རྒྱལ་པོས་སྨྲས་པ། 「སོང་ལ་་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཁོར་གྱིས་ཤོག !」 དེས་སྨྲས་པ། 「གཅིག་ཏུ་་ན་བདག་གི་ཁྱོ་བསད། གཉིས་སུ་ན་འདི་བདག་གི་°་ཁྱོར་་བྱས་པ་པས་་དབྱིག་པ་ཅན་°་རྒྱལ་བར་་གྱུར་ཀྱང་°་བླའོ། 」 དེ་དག་སོ་སོ་ནས་་ཞལ་ཆེ་°་བཅད་དེ། དབྱིག་པ་ཅན་ལ་་ཡུས་བྱིན་ནས་་ཉེས་པ་ཀུན་ལས་་ཐར་ཏོ།

Two other suites

རྒྱལ་པོ་དེ་ལ་་ཡང་བུད་མེད་གཉིས་ཤིག་བུ་གཅིག་ལ་་བརྩོད་དེ། རྒྱལ་པོ་བློ་མཁས་པས་་བརྟགས་ནས་་བུད་མེད་གཉིས་ལ་་འདི་སྐད་ཅེས་་སྨྲས་སོ། 「ཁྱོད་གཉིས་ཀྱིས་་བུའི་་ལག་པ་རེ་རེ་ནས་་བཟུང་སྟེ ་དྲངས་ཨལ་གང་གིས་་ཐོབ་པ་°་བུ་ཁྱེར་ཅིག!」ཅེས་་བསྒོ་བ་དང༌། བུའི་་མ་མ་ཡིན་པ་དེས་ནི་བུ་ལ་་སྙིང་རྗེ་མེད་པས་སྣད་ཀྱིས་་མི་དོགས་ཏེ་°་མཐུ་ཅི་ཡོད་པས་་དྲངས་སོ། བུའི་་མ་གང་ཡིན་པ་དེས་°་ནི་་བུ་ལ་་བྱམས་པས་་སྣད་གྱིས་་དོགས་ཏེ་°་སྟོབས་ཀྱིས་་ཐུབ་ཀྱང་°་དྲག་ཏུ་་མི་འདྲེན་ནོ། རྒྱལ་པོས་ཀྱང་°་རྟོགས་ནས་་དྲག་ཏུ་་དྲངས་པ་དེ་ལ་་འདི་°་ནི་་ཁྱོད་ཀྱི་°་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། བུད་མེད་གཅིག་ཤོས་ཀྱི་°་བུ་ཡིན་པས་ན། དྲང་པོར་་སྨྲོས་ཤིག་!」ཅེས་་བྱས་པ་དང་་། དལ་གྱིས་་འདྲེན་པའི་་བུ་ཡིན་པར་གྱུར་ཏེ་°་བུ་ཁྱེར་ཏོ། དེ་ནས་ཡང་མི་གཉིས་ཤིག་རས་ཡུག་གཅིག་ལ་་བརྩོད་དོ། རྒྱལ་པོའི་་དྲང་དུ་་ཨོངས་པ་ལས་་རྒྱལ་པོས་་བརྟགས་ནས་་ཞལ་ཆེ་གོང་མ་°་བཞིན་དུ་་བཅད་དོ།

Answers of the king

དེ་ནས་་དབྱིག་པ་ཅན་གྱིས་་རྒྱལ་པོ་ལ་་འདི་སྐད་ཅེས་་གསོལ་ཏོ། 「འདི་དག་གིས་བདག་བཟུང་སྟེ་ཁྲིད་ཅིང་མཆི་བ་ན། སྦྲས་ཞིག་འཕྲིན་དུ་་འདི་སྐད་ཅེས་མཆིའོ། 「བདག་ཁུང་བུ་ནས་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་་ཚེ་ནི་བདེ། སླར་འཇུག་པའི་་ཙེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ན། ཅིའི་་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ཞུས་ཤིག་!」ཅེས་མཆིའོ། རྒྱལ་པོས་སྨྲས་པ། སྦྲུལ་དེ་ལ་་ཁྱོད་ཀྱིས་་འདི་སྐད་ཅེས་་གྱིས་ཤིག! ཁྱོད་མེ་ཁྲོ་ཤིང་°་བཀྲེས་པས་་ཁུང་ནས་་འབྱུང་བའི་་ཚེ་°་བདེའོ། ཕྱིར་བྱང་ནས་་ཁ་ཟས་མང་དུ་་ཟོས་ལ་་བྱ་རྣམས་ཀྱིས་་བཙེས་པས་་ཁྱོད་ཁྲོས་ཏེ་°་སྦོམ་པོར་གྱུར་པས་་སླར་འཇུག་པའི་་ཚེ་°་ཁུང་བུ་ལ་་ཐོངས་ནས་་སྡུག་བསྔལ་ལོ་°་」ཞེས་གྱིས་ཤིག! ཁྱོད་ཀྱིས་་དེ་སྟེ་ཟས་ཀྱི་ཚོད་ཤེས་ལ་་མི་ཁྲོ་ན། ཇི་ལྟར་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དང་་འདྲ་བར་བདེ་བར་འཇུག་གོ་」ཞེས་སྨྲས་ཤིག!」 དེ་ནས་ན་་ཆུང་མ་གཞོན་ནུའི་་ཕྲིན་°་སྨྲས་པ་དང་་། རྒྱལ་པོས་་སྨྲས་པ། ན་ཆུང་མ་གཞོན་ནུ་དེ་ལ་་「ཁྱོད་ཀྱི་པ་མའི་་ཁྱིམ་ན་་མཛའ་བོ་ཞིག་°་འདུག་སྟེ། ནམ་°་གྱོས་པོའི་་ཁྱིམ་ན་་འདུག་པའི་་ཚེ་ན་་མཛའ་བོ་ལ་་ཆགས་པས་་ཕ་མའི་་ཁྱིམ་དུ་་འགྲོ་འདོད། ནམ་°་ཕ་མའི་་ཁྱིམ་ན་་འདུག་པའི་་ཚེ་ན་་མཛའ་བོ་ལ་་སྐྱོ་སྟེ་°་ཁྱོ་ལ་་ཆགས་པས་་གྱོས་པོ་འི་་ཁྱིམ་དུ་་འགྲོ་འདོད་པ་°་ཡིན་གྱིས། གན་གཅིག་སྤང་ལ་་གཅིག་ལེགས་པར་་ཟུངས་ཤིག་དང་་། དེ་ལྟ་བུའི་་གནོད་པ་མེད་པར་་འགྱུར་རོ་」ཞེས་སྨྲས་ཤིག! གནས་གཞན་ཞིག་ན་་ཤིང་ཤ་ཀོ་ཏ་ཀ་ལ་་བྱ་རོག་ཅིག་°་འདུག་པའི་་ཕྲིན་°་སྨྲས་པ་དང་་། རྒྱལ་པོས་་སྨྲས་པ། 「「ཤིང་དེའི་་འོག་ན་་གསེར་་ཡོད་པས་་ཁྱོད་ཀྱི་°་སྐད་སྙན་པ་°་ཡིན་ནོ། ཤིང་གཞེན་གྱི་་དྲུང་ན་་གསེར་མེད་པས་་སྐད་°་མི་སྙན་ནོ་」ཞེས་གྱིས་ཤིག!」 རྒྱལ་པོས་་དབྱིག་པ་ཅན་ལ་་སྨྲས་པ། 「ཁྱོད་ལ་་ཉེས་པ་མང་དུ་་བྱང་ཡང་°་ངས་བཏང་ངོ་། ཁྱོད་°་ནི་་དབུལ་ཕོངས་ཀྱིས་། ཤིང་གི་འོག་ན་་གསེར་གྱི་་གཏེར་་ཡོད་པ་°་རྐོས་ལ་་ཁྱེར་ཅིག!」 དབྱིག་པ་ཅན་གྱིས་རྒྱལ་པོས་བསྒོ་བ་བཤིན་དུ་་སོ་སོའི་་ཕྲིན་ཡང་བསྒོ་ནས་་ཤིང་དྲུང་ནས་་གསེར་ཡང ་ཕྱུང་སྟེ་°་ཁྱེར་ཏེ། དེ་ཕྱིན་ཆད་°་སོ་ཚིས་་ཚུགས་ནས་་ཅེས་ཀྱང་མེ་ཀྱང་མི་བྲེལ་ཏེ་°་ཙེ་གཅིག་ཏུ་་ཕྱུག་ཅིང་°་བདེ་སྐྱིད་པར་་གྱུར་ཏོ།

Afterword

ཀུན་དགའ་བོ། དེའི་་ཚེ་དེའི་་དུས་ན་་རྒྱལ་པོ་མཛེས་པ་དེ་°་གཞན་དུ་་མ་སེམས་ཤིག! དེ་°་ནི་་ད་ལྟར་་ང་°་ཡིན་ནོ། དེའི་་ཚེ་དེའི་་དུས་ན་་བྲམ་ཟེ་°་དབྱིག་པ་ཅན་དེ་°་ནི་་བྲམ་ཟེ་°་ཕྱིན་ཏེ་ལོ་ཤུ་ཤ་°་ཡིན་ནོ། ངས་་སྔོན་ཡང་°་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་་ཐར་བར་བྱས་ཏེ་°་རིན་པོ་ཆེ་°་བྱིན་ནས་་བདེ་སྐྱིད་པར་་བྱས་སོ། ང་མངོན་པར་་སངས་རྒྱས་ནས་ཀྱང་°་སྡུག་བསྔལ་ལས་་ཐར་བར་བྱས་ཏེ་°་ཟད་མི་ཤེས་བའི་་ཆོས་རིན་པོ་ཆེའི་་གཏེར་བྱིན་ཏོ།」 བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་་དེ་སྐད་ཅེས་་བཀའ་སྩལ་ནས། ཚེ་དང་་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་དང་་འཁོར་མང་པོ་°་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་་གསུངས་པ་ལ་་རྗེས་སུ་°་ཡི་རང་ནས་་མངོན་པར་དགའོ༎

ཁྱིམ་བདག་དབྱིག་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བའི་་ལེའུ་སྟེ་སུམ་ཅུ་དགུ་པའོ༎

Glossary

Bibliography

Hahn, M., 2003. Schlüssel zum Lehrbuch der klassischen tibetischen Schriftsprache Marburg : Indica et Tibetica Verlag
Hodge, S., 2003. An introduction to classical Tibetan Bangkok: Orchid Press
skal-bzhang 'gur-med, 1992. Le clair miroir : enseignement de la grammaire Tibetaine (trans.) Heather Stoddard & Nicholas Tournandre, Paris : Editions Prajna

Tournadre, N., 2003. Manual of standard Tibetan Ithaca, N.Y. : Snow Lion Publications